بعد از چهارصد سال؛ ظهور دوباره پدیده‌ای که گالیله برای اولین بار رصد کرد

|
۱ دیدگاه
mercury_transit_by_tmc_deluxe-d5utpna

درست چهارصد سال پیش در چنین روزهایی بود که گالیله با تلسکوپ خود گذر عطارد را رصد کرد. این پدیده به زودی رخ خواهد داد. انجمن نجوم ایران با همکاری دانشگاه یزد در نظر دارد برای این پدیده کارگاه دو روزه‌ای با حضور دانشمندان فرانسوی در یزد برگزار کند.

به گزارش کلیک، گذر هنگامی رخ می‌دهد که سیاره‌ای از جلوی ستاره‌ مادرش بگذرد. در منظومه‌ شمسی از نگاه ناظر زمینی، گذر فقط برای سیاره‌های درونی، یعنی عطارد و زهره، روی می‌دهد. به همین مناسبت کارگاه دور روزه­ نوزدهم و بیستم اردیبهشت ماه برگزار می‌­شود که میزبان دانشمندان فرانسوی از مؤسسه‌ی اخترفیزیک پاریس، رصدخانه‌ پاریس، دانشگاه نیس و دانشمندان ایرانی از دانشگاه‌های تبریز، یزد و سیستان و بلوچستان، پژوهشگاه دانش‌های بنیادی و انجمن نجوم ایران خواهد بود.

در همین راستا مصاحبه­‌ای با دکتر علی عجب­‌شیرزاده، استاد دانشگاه و دبیر علمی کارگاه گذر عطارد انجام دادیم.

عجب‌­شیرزاده در توضیح این که چرا پدیده گذر عطارد نادر است گفت:«عطارد یکی از سیارات داخلی یا اولین سیاره نزدیک به خورشید است، بعد از عطارد سیاره زهره است، و سومین سیاره ما هستیم. گذر در واقع در دو نوبت اتفاق می­‌افتد. یکی در اردیبهشت ماه که سیاره عطارد از مقابل خورشید عبور می­‌کند و معمولا پدیده نجومی کم نظیری است چرا که سیاره به ما نزدیک و خورشید از ما دور است. این اتفاق ساعت پانزده و چهل و یک دقیقه در ایران به وقوع می­­­­‌پیوندد و تا ساعت بیست و سه و دوازده دقیقه نیز ادامه خواهد داشت.

اما در ایران فقط دو تماس اول قابل مشاهده است. یعنی وقتی که دو لبه خورشید و سیاره عطارد با هم از خارج تماس پیدا می­‌کنند، که به آن تماس اول می­گوییم و تماس دوم هم وقتی است که لبه دیگر سیاره با لبه خورشید از داخل تماس پیدا می‌­­کنند که به آن تماس دوم می­‌گویند. تماس­‌های سوم و چهارم زمانی رخ خواهند داد که خورشید برای تمام نقاط ایران غروب کرده است.خوش­‌بختانه اوج گذر در بیشتر مناطق ایران هم قابل رصد است.»

دبیر علمی کارگاه در تعریف پدیده گذر از منظر نجومی گفت:«گذر وقتی رخ می­‌دهد که یکی از این سیارات از جلوی ستاره مادر خود، یعنی همان خورشید بگذرد. در منظومه شمسی، ما از دیدگاه ناظر زمینی، گذر فقط برای سیاره‌­های درونی، یعنی درون زمین، عطارد و زهره اتفاق می­‌افتد.

ممکن است از خودمان بپرسیم که با این تعریف و از آن­جا که دوره گردش این دو سیاره حول خورشید از گردش زمین کوتاه‌­تر است پس چرا ما هر سال با چند گذر رو به رو نیستیم؟ جواب این سوال را می­‌توان به این شکل داد که به علت حرکت انتقالی زمین، از دید ناظر زمینی این طور به نظر می­‌رسد که خورشید در هر سال مسیر مشخصی را در آسمان طی می­‌کند.

آماتورها نیز می­‌دانند که به این مسیر دایره ­البروج گفته می‌­شود که یک حرکت ظاهری سالانه خورشید است. حرکت ظاهری روزانه نیز داریم که می‌­بینیم خورشید از سمت مشرق طلوع می­‌کند و در مغرب غروب می‌­کند. از طرف دیگر سیاره­‌ها هم از نگاه ما مسیری را در آسمان، یعنی مسیر ظاهری، حرکت می­کنند روی این مسیر که در اصطلاح نجومی به آن منطقه­‌البروج می­گویند که در این چرخش صفحه مداری زمین و عطارد مسیر ظاهری را در آسمان طی می­کنند.»

عجب­‌شیر زاده در مورد آن­چه فرصت دیدن گذر را برای ما میسر می­‌کند گفت:«اصولا اگر صفحه چرخش زمین به دور خورشید و چرخش عطارد به دور خورشید بر روی هم منطبق بودند باید هر سال شاهد گذرهای بسیاری می­‌شدیم. اما از آن­جا که این دو صفحه با هم یک زاویه درست می­‌کنند، این اتفاق نمی­افتد و ما زمانی می­‌توانیم گذر را ببینیم که این دو سیاره در حال عبور از نقطه برخورد مدار خود و صفحه دایره‌­البروج هستند که این نقاط را گره می­‌گوییم.»

عجب‌­شیرزاده بیان کرد:«در قرن بیست و یکم گذرعطارد در ماه­‌های اردیبهشت و آبان ماه اتفاق می­‌افتد که در آبان عطارد در حال عبور از گره بالایی است و در مدار تقریبا بیضوی‌­شکل خود به خورشید نزدیک و از ما دور است. به طوری که قطر ظاهری آن هنگام عبور ده ثانیه کمانی است.

باید این را در نظر بگیریم که اگر بخواهیم قطر خورشید و عطارد را مقایسه کنیم قطر عطارد یک قسمت از صد و نود و چهار قسمت قطر ظاهری خورشید است. اما در اردیبهشت ماه این سیاره از گره پایینی عبور می‌­کند و بر خلاف حالت قبلی از خورشید دور و به زمین نزدیک است، یعنی قطر ظاهری آن دو ثانیه کمانی نسبت به حالت قبل بیشتر است. بنابر این امسال ما این گذر را در حالتی خواهیم دید که عطارد به ما نزدیک و رصد آن بسیار جذاب است.»

دبیر علمی کارگاه گذر عطارد در مورد سابقه تاریخی این پدیده و هیجان‌­انگیز بودن آن گفت:«هیجان دیدن این پدیده زمانی بیشتر می­‌شود که بدانیم تا سی و سه سال دیگر این گذر در اردیبهشت اتفاق نخواهد افتاد. یک مناسبت چهارصد ساله هم وجود دارد، یعنی امسال این پدیده زمانی اتفاق می­‌افتد که درست چهارصد سال قبل، گالیله برای اولین بار در اردیبهشت سال ۱۶۱۶ میلادی متوجه گذر عطارد شد. او با تلسکوپ دو و نیم سانتی‌­متری خود این پدیده را کشف کرده است.

البته این امر از مدارکی که باقی مانده است به دست آمده و احتمالا این پدیده در زمان­‌های ابوعلی سینا یا هزاران سال قبل نیز رخ داده که برخی نوشته­‌های مرتبط با آن وجود دارند اما به صورت علمی سابقه آن را از زمان رصد با تلسکوپ به حساب آوردیم.»

عجب‌­شیرزاده ادامه داد:«این اتفاق را در دنیا بسیار مغتنم شمردند، ما نیز به همین مناسبت کارگاه ایرانی-فرانسوی دو روزه­ای را با چهار نفر از همکاران من که در رصدهای مختلف فرانسه هستند تشکیل دادیم و آن را با همکاری دانشگاه یزد و انجمن نجوم ایران، در یزد مستقر کردیم.»

دبیر علمی کارگاه در مورد برنامه‌­های کارگاه توضیح داد:«جالب این است که علاوه بر وجود تلسکوپ‌­های آماتوری با فیلترهای مخصوص H-AlPHA، حتی قبل از وقوع گذر هم رصد حرفه‌­ای انجام خواهیم داد تا اطلاعاتی راجع به سیاره عطارد داده شود و اطلاعات آن مورد استفاده قرار بگیرد.

مطالبی که در کارگاه ارایه می­‌شوند بسیار جالب­‌اند. برنامه سخنرانی­‌ها در سایت انجمن نجوم موجود است، برنامه‌­های جانبی نیز وجود دارند.»

 

عجب‌شیرزاده در نهایت گفت:«توصیه می­‌کنم علاقمندان نجوم حتما به سایت انجمن نجوم مراجعه کنند تا در جریان برنامه­‌ها قرار بگیرند. تا روز هفدهم و هجدهم اردیبهشت ماه هم امکان ثبت‌­نام و حضور در کارگاه وجود دارد. انشالا که بتوانیم از این پدیده به نحو احسن استفاده کنیم. احتمال دارد که این پدیده به شکل زنده نیز پخش شود.»

 

 

0 پسندیده شده
صدف عباسی
از این نویسنده

یک دیدگاه

توسط: محمد امین

خیلی جالب میشه یک برنامه تلوزیونی ازش ساخت. حتی پخش زنده قسمتهایی از این کارگاه دوروزه.

جهت ارسال پیام و دیدگاه خود از طریق فرم زیر اقدام و موارد زیر را رعایت نمایید:
  • پر کردن موارد الزامی که با ستاره قرمز مشخص شده است اجباری است.
  • در صورتی که سوالی را در بخش دیدگاه مطرح کرده باشید در اولین فرصت به آن پاسخ داده خواهد شد.