تاثیر فناوری های جدید بر زندگی متولدان دهه های 80 و 90
رسانه کلیک - پژوهشگران ایرانی در تحقیقی انواع قدرت های برآمده از فناوری های جدید برای نوجوانان در محیط خانواده را بررسی و دسته بندی کرده اند.
![تاثیر فناوری های جدید بر زندگی متولدان دهه های 80 و 90](https://static3.click.ir/thumbnail/MmNjN2IXFJOH/UR0XPo4ro1yRtzdc0MwRBzlsbKYyXOPwWLXdwSjAcBi7XPcEHLp9DX50kH6azi3E9B4Sbt2dVatr898JT6v2TDHrt7uBmn-w/MmNjN2IXFJOH.jpg)
به گزارش کلیک به نقل از ایسنا؛ در میان تغییرات فرهنگی جدید در نهاد خانواده ایرانی، می توان به مسئله خانگی شدن فناوری های ارتباطی و اطلاعاتی جدید اشاره کرد. این فناوری ها مناسبات کنش اعضای خانواده را متأثر کرده و چشم انداز نوینی از مطالعه مسائل نهاد خانواده را فراهم آورده است. با توجه به اقتضای پذیراتر و گشوده تر بودن نسل های جدید در مواجهه با تغییرات اجتماعی و فرهنگی، به نظر می رسد که نوجوانان متولد اواخر دهه ۷۰ و به طور ویژه نوجوانان دهه ۸۰ در ایران، نوعی از زندگی روزانه با فناوری ها را تجربه می کنند که به تبع آن، جنبه های دیگری از زندگی خانوادگی شان را تحت تأثیر قرار می دهد.
این ها، گفته های محققانی است که اعتقاد دارند مهارت و توانایی فناورانه فرزندان و والدین، به طور بالقوه، سهمشان را در کنشگری خانوادگی تغییر می دهد. پس، شکلی از شبکه «قدرت-وابستگی» در مناسبات والد فرزندی به وجود می آید که تصورات و انتظارات از نقش ها را نیز متفاوت می سازد. تبدیل شدن این وسایل هوشمند و اینترنت محور، به لوازم شخصی نیز مسئله ای است که نظارت و کنترل والدین را پیچیده تر و حساس تر می کند. همچنین، نیاز تلقی شدن آن فناوری ها، سبب شکل گیری خواسته های جدیدی در فرزندان از والدینشان می شود. بنابراین، استراتژی های رفتاری و مکانیزم های مواجهه ای متمایزی نیز در هر یک از طرفین آشکار خواهد شد.
در این رابطه، پژوهشگران کشورمان درصدد برآمده اند تا به این سؤال پاسخ دهند که بر اساس تجربه و باورهای نوجوانان، انواع قدرت های برآمده از فناوری های جدید برای نوجوانان در محیط خانواده کدام اند و چگونه می توان آن ها را طبقه بندی کرد؟
مجریان این پژوهش که محققانی از دانشگاه تهران بوده اند، تحلیل واقعیت این مطالعه را با انجام پژوهشی میدانی در شهر تهران و به طور خاص در مناطق ۳، ۶ و ۱۱ انجام داده اند. محققان فوق همچنین، با توجه به استراتژی نمونه گیری نظری و هدفمند، با ۱۰۰ نفر از نوجوانان ۱۱ تا ۱۷ ساله، مصاحبه های نیمه ساختاریافته انجام داده اند.
نتایج این تحقیق نشان می دهد که خانگی شدن فناوری های ارتباطی و اطلاعاتی در خانواده، هم متأثر از تغییرات کلان در بافت اجتماعی و هم برآمده از تصمیم خانواده بوده است. فرزندان نوجوان تلاش می کنند تا نوعی تحرک اجتماعی محدود در سطح خانواده، دوستان و خویشاوندان برای خود فراهم کنند. موقعیت اجتماعی و منزلت کوتاه برد فرزندان در خانواده به آن ها این امتیاز را می دهد تا برخی محدودیت ها را جبران کنند.
دکتر سهیلا صادقی فسایی، دانشیار گروه جامعه شناسی دانشگاه تهران و همکارش در این رابطه می گویند: گسترش و رواج فناوری های جدید میان نوجوانان به یک پدیده هویتی برای آن ها تبدیل می شود. این وسایل عمدتا جنبه سرگرمی برای آن ها به همراه می آورد و در مواردی نیز تقویت سواد و مهارت فناورانه حائز اولویت می شود. فناوری هم تبعاتی در روابط اجتماعی و زندگی شخصی به وجود می آورد و هم می تواند به منزله یک منبع، سبب ساخت دادن به روابط اجتماعی و خانوادگی شود. همچنین، فناوری های جدید ممکن است ابزاری برای بازتاب و انعکاس اغراض و نیات کنش نوجوانان باشند. به عنوان مثال، شبکه های اجتماعی می توانند نوجوانان خودپسند را از مسئولیت پذیران متمایز کنند. پس، فناوری به عنوان محرکی برای برون افکنی برخی مقاصد عمل می کند؛ در عین حال، انگیزه کنش نیز به حساب می آید.
این محققان می افزایند: نگاهی به سنخ شناسی قدرت های فرزندان نشان می دهد که آورده فناوری ها بیش از تبعات است. مجموعه ای از شرایط ممکن است فرزند نوجوان را به شخصیتی اقتدار طلب مبدل سازد. کارکرد پنهان فناوری های ارتباطی و اطلاعاتی برای آن ها، کسب اعتبار اجتماعی است. امتیازاتی مانند باز اجتماعی شدن از طریق برخی بازی ها نیز یک امتیاز است. مرز میان دو جنس، خاستگاه طبقاتی فرد و پایگاه اجتماعی والدین به طور قابل ملاحظه ای رنگ می بازند. البته به موازات افزایش سن نوجوانان، قدرت ابعاد گسترده تری می یابد، اما از اهمیت برتری جویانه قدرت و سواد فناورانه فرد در برابر اقتدار نهادی والدین کاسته می شود. به عبارت دیگر، نوجوانان دارای سن و سال کمتر قدرت محول از فناوری را عاملی قوی تر برای تمایزگذاری خود با والدینشان به حساب می آورند.
اساسا، فناوری به خودروشنگری منتج می شود و بسیاری از حصرهای اجتماعی ذهنی را در هم می شکند و قدرت محول از فناوری ها، توانمندسازی را در اختیار فرد قرار می دهد.
به اعتقاد صادقی فسایی و همکارش، فرزندان نوجوان مجموعه ای از قدرت های وابسته، مشروط، موقت، بالقوه، غیرمشروع، لحظه ای، نمایشی و کوتاه بردی را دارند که همواره به سه عامل وابسته هستند:
- درک فرزند از جایگاه فرزندی در خانواده و در قبال والدین خود که حاوی محذورات یا تحفّظات اخلاقی و چشم پوشی از برخی مقدورات است؛
- چگونگی و میزان عملی شدن اقتدار والدین (به عنوان قدرت مشروع) در خانه که نظارت و محدودیت والدین را به همراه دارد؛
- نوع فناوری های جدید، سطح مهارت و آگاهی فناورانه فرزند و میزان استفاده از آن ها که به مسئله غلبه فناوری بر فرد (دگرکنترلی) یا فرد بر فناوری (خودکنترلی) نیز مرتبط است.
یافته های این تحقیق، نشان از آن دارد که نوجوانان به واسطه فناوری های جدید به سطوحی از قدرت و نفوذ دست می یابند که می توان با آگاهی بیشتر، به مدیریت موفق آن پرداخت. ضمنا، این مسئله اجتماعی می تواند برای پژوهش های جامعه شناسی و مددکاری اجتماعی چشم اندازهای مطالعاتی جدیدی را به همراه داشته باشد.
این یافته ها در قالب مقاله ای علمی پژوهشی در فصل نامه «پژوهشنامه مددکاری اجتماعی» وابسته به دانشگاه علامه طباطبایی تهران به چاپ رسیده اند.